مرتضى مطهرى

545

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

مصرى ، ابوالبركات بغدادى ، على بن رضوان مصرى ، كندى ، ابن رشد ، ابن طفيل ، ابن الصائغ ، قطب الدين مصرى ، كمال الدين يونس موصلى و احتمالًا فارابى كه عددشان زياد نيست . 7 . مركز تعليم و تعلم فلسفه قبل از ابن سينا بغداد بود . ابن سينا مركزيت را به ايران منتقل كرد . ابن سينا اساساً به بغداد نرفت ، بلكه او در فلسفه استاد نداشته است . اندكى منطق پيش استاد خوانده است . نبوغ و شهرت ابن سينا ، از اطراف و اكناف طالبان حكمت را به سوى او و مطالعهء كتبش كشانيد . كتابهايش ناسخ كتب پيشينيان شد . اساتيد كتابهاى او فقط در ايران پيدا مىشدند و از ايران به خارج ايران گسترش پيدا كرد . با نفوذ انديشه‌هاى ابن سينا و بىرقيب بودن كتابهايش و ايرانى بودن شاگردانش كه متخصصان آن كتب بودند ، بغداد از مركزيت افتاد . البته در بغداد كتب فلسفه و از آن جمله كتب ابن سينا تدريس مىشد ولى ديگر آن مركزيت پيش را نداشت . بعدها وسيلهء ابوالعباس لوكرى شاگرد شاگرد ابن سينا ، حوزهء فلسفه - كه در زمان ابن سينا قسمتهاى مركزى و احياناً جنوبى ايران بود - تا خراسان گسترش يافت . 8 . با آمدن مغول از يك طرف و حملات امثال غزالى از طرف ديگر ، بساط فلسفه از غير ايران كم و بيش برچيده شد . در ايران شعله كمى باقى بود ، ولى تدريجاً همين شعلهء ضعيف رو به قوت نهاد . اين كار بيشتر در حوزهء فارس صورت گرفت . با طلوع دولت صفويه و نهضت جديد علمى و فلسفى در اصفهان ، بار ديگر وسيلهء ميرداماد و صدرالمتألهين فلسفه رونق جديدى يافت . 9 . از زمان صفويه به اين طرف كه فلسفهء اسلامى در انحصار شيعيان ايرانى قرار مىگيرد ، همهء نواحى ايران به نسبت متساوى سهيم نيستند . بعضى منطقه‌ها با اينكه در علوم نقلى سهم قابل توجهى دارند ، در علوم عقلى يا سهمى ندارند و يا سهم قابل توجهى ندارند . خوزستان با اينكه در ادب و حديث و فقاهت سهم مهمى دارد ، در فلسفه و حكمت و علوم عقلى سهمى ندارد ، همچنين استان سيستان و بلوچستان ؛ ابوسليمان منطقى سجستانى را بايد يك استثنا در منطقهء سيستان شمرد . بعضى استانها سهم اندكى دارند مثل آذربايجان . از آذربايجان بهمنيار ، شمس الدين خسروشاهى ، ملارجبعلى ، ملاحسين اردبيلى و آقاعلى حكيم